Hướng nghiệp cho con: 06 Lưu ý quan trọng cha mẹ không nên bỏ qua

Không ít phụ huynh vẫn luôn trăn trở: hướng nghiệp cho con từ khi nào là phù hợp, và làm thế nào để đồng hành cùng con mà không vô tình tạo áp lực hay áp đặt lựa chọn.

Trong phạm vi bài viết này, hãy cùng TARO tìm hiểu 7 lưu ý khi hướng nghiệp cho con, để cha mẹ có thể đồng hành cùng con hiệu quả, giúp các con tự tin lựa chọn con đường phù hợp và vững bước vào tương lai.

Bài viết thuộc chuỗi nội dung về trắc nghiệm nghề nghiệp Career Passport, giúp trẻ hiểu rõ bản thân và thế giới nghề nghiệp để đưa ra định hướng phù hợp.

1. Nên bắt đầu hướng nghiệp cho con từ khi nào?

Để hướng nghiệp cho con hiệu quả, cha mẹ không nên đợi tới thời điểm con học lớp 12, mà cần bắt đầu từ sớm. Đây là một quá trình dài cần nhiều thời gian vun đắp, thường được chia thành hai giai đoạn:

1.1. Giai đoạn 1: Khi trẻ 3 – 14 tuổi

Đây là thời kì trẻ hình thành nhân cách, giá trị cá nhân, hiểu biết về bản thân và nhận thức về thế giới xung quanh mình. Lúc này cha mẹ nên tạo điều kiện để con có thể trải nghiệm đa dạng các kỹ năng, lĩnh vực như: vẽ, múa, hát, thí nghiệm, đi trại hè, đi du lịch,… bên cạnh học tập trên trường lớp.

Trong quá trình đó, cha mẹ có thể giải thích cho con về các nghề nghiệp con có cơ hội tiếp xúc, như nhân viên tại khu vui chơi, thầy cô giáo, bác bảo vệ,… Đồng thời dành thời gian chất lượng bên con, quan sát và trò chuyện với con xem con thích làm gì, con giỏi làm gì nhất, con có gặp khó khăn ở đâu không?

Thời gian này sẽ giúp cha mẹ hiểu hơn về con mình, đồng thời giúp trẻ có nền tảng nhận thức và trải nghiệm sống, hỗ trợ con ra quyết định nghề nghiệp sau này.

1.2. Giai đoạn 2: Trẻ 15 tuổi trở lên

Đây là giai đoạn con đã hoặc đang trải qua tuổi dậy thì, bắt đầu học trở thành một người lớn, hình thành bản sắc cá nhân mạnh mẽ hơn và có nhu cầu độc lập lớn.

Lúc này, trẻ cũng có mốc quan trọng liên quan đến quyết định ngành nghề là giai đoạn tốt nghiệp & chuẩn bị cho kì thi Đại học. Từ nền tảng cha mẹ đã cùng con gây dựng trước đó, hãy tiếp tục để con tự chủ động trải nghiệm và hình thành quyết định cho bản thân.

Trong giai đoạn này, cha mẹ hãy ở cạnh trò chuyện, tâm sự, và cùng trẻ tìm hiểu các ngành nghề, thực tế của công việc… Nếu trẻ còn nhiều trăn trở, phụ huynh hãy cân nhắc liên hệ và cùng con trò chuyện với các chuyên gia hướng nghiệp, hoặc trắc nghiệm khám phá bản thân.

CTA: Nếu phụ huynh vẫn còn băn khoăn, có thể tham khảo Career Passport để giúp con hiểu rõ hơn về bản thân và định hướng phù hợp.

2. 06 Lưu ý khi hướng nghiệp cùng con

Khi đã cùng con trải qua hai giai đoạn phát triển, phụ huynh sẽ bước vào thời điểm quan trọng nhất: đồng hành cùng con trong việc đưa ra quyết định lựa chọn ngành học và điền nguyện vọng đại học.

Đây không chỉ quyết định con sẽ học trường nào, mà còn là bước khởi đầu cho hành trình nghề nghiệp sau này. Dưới đây là 06 lưu ý quan trọng giúp phụ huynh đồng hành cùng con một cách hiệu quả trong giai đoạn này:

2.1.  Lắng nghe nguyện vọng của con

Điều tiên quyết khi cùng con hướng nghiệp là lắng nghe nguyện vọng, nhu cầu và ước mơ của trẻ. Dù cùng chung sống trong một mái nhà và theo dõi quá trình con lớn lên, vẫn có thể có những tâm tư, nguyện vọng thầm kín mà các con chưa từng bộc lộ.

Vì vậy, tuyệt đối không nên áp đặt con cái, mà hãy lắng nghe những chia sẻ từ con, về nghề nghiệp con yêu thích, người con muốn trở thành trong tương lai, lý do vì sao con lại có mong muốn như …

Quá trình lắng nghe này không chỉ giúp phụ huynh hiểu rõ hơn về nguyện vọng của con mà còn tạo ra sự gắn kết trong mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái.

Khi được chia sẻ và cảm thấy rằng cha mẹ thực sự quan tâm đến ý kiến của mình, trẻ sẽ tự tin hơn trong việc bày tỏ quan điểm và đưa ra quyết định cho tương lai.

2.2. Cùng con tìm hiểu sở thích và khám phá bản thân

Mỗi đứa trẻ đều có sở thích, năng lực và bản sắc cá nhân riêng biệt. Việc xác định các đặc điểm này của con là bước quan trọng trong quá trình hướng nghiệp cho con.

Các sở thích, đam mê và khả năng tiềm ẩn này thường được thể hiện qua các hoạt động học tập, ngoại khóa hoặc sở thích cá nhân. Chẳng hạn, trẻ thường xuyên tham gia các hoạt động văn nghệ ở trường có thể đặc biệt thích múa và ca hát.

Đối với những trẻ chưa hiểu rõ về bản thân, phụ huynh có thể cân nhắc cùng con sử dụng các công cụ trắc nghiệm hướng nghiệp, khám phá bản thân, hoặc liên hệ với các chuyên gia tư vấn hướng nghiệp uy tín để nhận sự hỗ trợ phù hợp.

Thử ngay trắc nghiệm hướng nghiệp Career Passport giúp con khám phá bản thân và ngành học phù hợp.

Hiểu bản thân không phải một khoảnh khắc, mà là một quá trình – và hướng nghiệp sẽ hiệu quả hơn khi quá trình này được bắt đầu đúng cách, dù ở bất kỳ thời điểm nào.

2.3. Chia sẻ kinh nghiệm sống với con

Trải nghiệm sống của phụ huynh có thể là nguồn tham khảo vô giá cho các quyết định của con. Hơn ai hết, phụ huynh đều đã trải qua năm tháng đi học, đi làm, có kinh nghiệm thực tế về thị trường lao động và các mối quan hệ xã hội.

Vì vậy, trong các buổi chia sẻ, nói chuyện với con, phụ huynh có thể chia sẻ cho con về quá trình học tập, làm việc của bản thân, những khó khăn đã trải qua và cách vượt qua chúng như thế nào.

Tuy nhiên, điều quan trọng là cách chia sẻ. Kinh nghiệm nên được đặt ở vai trò tham khảo, không phải khuôn mẫu áp đặt. Bối cảnh xã hội luôn thay đổi, nên lựa chọn phù hợp với thế hệ trước chưa chắc đã còn phù hợp với hiện tại.

Ví dụ, trước đây một ngành nghề có thể ổn định và được coi trọng, nhưng hiện nay thị trường lao động đã có nhiều thay đổi, đòi hỏi những kỹ năng và định hướng khác. Vì vậy, hãy chia sẻ để con hiểu, nhưng để con tự cân nhắc và lựa chọn.

Kinh nghiệm của cha mẹ sẽ có giá trị nhất khi nó mở ra góc nhìn, thay vì đóng lại lựa chọn của con.

2.4. Hỗ trợ tinh thần và động viên con

Việc hỗ trợ tinh thần và động viên con là không thể thiếu trong suốt hành trình hướng nghiệp. Những tháng ngày luyện đề, những đêm dài ôn thi, kết quả thi thử không như kỳ vọng,… đều trở thành áp lực đè nặng lên con.  

Sự hiện diện, những lời động viên đúng lúc hay đơn giản là việc lắng nghe con chia sẻ cũng có thể giúp con cảm thấy nhẹ nhõm hơn. Đôi khi, một bữa cơm gia đình ấm cúng hoặc một lời ghi nhận nỗ lực cũng đủ để giúp con lấy lại động lực.

Do đó, cha mẹ đừng quên chuẩn bị cho con những món quà nhỏ, món ăn ngon và những lời yêu thương. Khi được tiếp thêm động lực từ gia đình, trẻ sẽ có thêm sức mạnh để tiếp tục cố gắng và vượt qua giai đoạn khó khăn.

Đôi khi, điều con cần không phải là lời khuyên, mà là cảm giác mình không phải đối mặt với áp lực một mình.

2.5 Tạo điều kiện để con tìm hiểu & tham gia trải nghiệm thực tế

Không phải ngành nghề nào trẻ yêu thích cũng thực sự phù hợp, và cũng không phải lúc nào trẻ cũng hiểu đúng về công việc mình đang hướng tới. Vì vậy, trải nghiệm thực tế là yếu tố không thể thiếu trong quá trình hướng nghiệp cho con.

Thay vì phủ nhận nguyện vọng của con, cha mẹ cần tạo điều kiện để con có thể khám phá và tìm hiểu nhiều ngành nghề khác nhau. Điều này không chỉ giúp trẻ mở rộng tầm nhìn mà còn dễ dàng tìm ra lĩnh vực phù hợp với sở thích và khả năng của mình.

Phụ huynh có thể hướng dẫn con tham gia các chương trình hội thảo, hội chợ việc làm hoặc các buổi giới thiệu ngành nghề để con có thêm thông tin thực tế về từng lĩnh vực.

Bên cạnh đó, tạo điều kiện để con tham gia trải nghiệm nghề nghiệp thực tế. Trẻ có thể được trải nghiệm thông qua các buổi tham quan doanh nghiệp, khóa học ngoại khóa, trại hè, hay các dự án xã hội, các chương trình thực tập ngắn hạn…

Quá trình tìm hiểu và trải nghiệm thực tế sẽ trang bị cho trẻ góc nhìn thực tế hơn về môi trường làm việc và giúp con xác định xem mình có thực sự yêu thích và mong muốn gắn bó với ngành nghề này hay không.

Chỉ khi được trải nghiệm, trẻ mới có thể chọn đúng giữa nghề mình thích và nghề mình thích và phù hợp với mình.

2.6 Trao quyền lựa chọn nghề nghiệp cho con

Cuối cùng và quan trọng nhất, cha mẹ cần trao quyền lựa chọn nghề nghiệp cho con. Đây không chỉ là việc để con tự quyết định, mà còn là sự thể hiện niềm tin vào khả năng và sự trưởng thành của con.

Trong quá trình này, phụ huynh có thể đóng vai trò người đồng hành, cùng con phân tích ưu điểm, hạn chế, cơ hội và rủi ro của từng lựa chọn. Tuy nhiên, quyết định cuối cùng nên thuộc về con, bởi chính con là người sẽ đi trên con đường đó. Phụ huynh nên giúp con nhận thức được con đã ở ngưỡng cửa trưởng thành, đã có thể tự chủ, chịu trách nhiệm cho quyết định của mình.

Khi trao quyền cho con, cũng chính là thúc đẩy sự tự lực, khả năng năng thích nghi, khả năng ra quyết định – những phẩm chất quan trọng để con có thể thành công trong bất kỳ sự nghiệp nào.

Quan trọng nhất, phụ huynh hãy luôn thể hiện sự khích lệ và trở thành hậu phương vững chắc cho con. Dù con lựa chọn điều gì, kết quả ra sao, con vẫn biết rằng mình luôn có một mái nhà để trở về, có bữa cơm ấm nóng và có những người luôn tin tưởng vào mình.

Khi hiểu rõ điều đó, trẻ sẽ đủ vững vàng để đối diện với thử thách và kiên trì đi tiếp trên con đường đã chọn.

Hướng nghiệp cho con không đến từ việc chọn thay con, mà đến từ việc giúp con đủ năng lực để tự lựa chọn nghề nghiệp con mong muốn.

3. Kết luận

TARO tin rằng, hướng nghiệp cho con hiệu quả không nằm ở việc cha mẹ chọn đúng ngành cho con, mà ở việc giúp con đủ hiểu mình để tự đưa ra lựa chọn phù hợp.

Nếu bạn cần thêm sự đồng hành trong hành trình hướng nghiệp cùng con, hãy kết nối với TARO và trải nghiệm trắc nghiệm nghề nghiệp Career Passport – công cụ giúp con hiểu rõ bản thân và tự tin hơn trên hành trình lựa chọn nghề nghiệp phía trước.

Chúc bạn luôn là điểm tựa vững vàng để con tự tin khám phá và trưởng thành trên lựa chọn của mình.